Super El-Nino artıq ekstremal hava şəraitinə səbəb olur və qarşıdakı aylarda iqlim risklərini müəyyən edə bilər. Dünya meşə yanğınları, daşqınlar, istilik dalğaları və xəstəliklərlə üzləşir.

Meşə yanğınları, torpaq sürüşmələri, daşqınlar və kütləvi mərcan ağartması (mərcan ağartması (və ya ağarması), dəniz suyunun temperaturunun artması, çirklənmə və ya həddindən artıq işıq kimi ekoloji stress amilləri səbəbindən mərcanların öz toxumalarında yaşayan simbiotik yosunları (zooxanthellae) bədənindən xaric etməsi prosesidir. Bu yosunlar mərcanlara həm parlaq rənglərini verir, həm də onların əsas qida mənbəyidir (fotosintez yolu ilə mərcanın enerjisinin 90 faizə qədərini təmin edir). Yosunlar itdikdə, mərcanın şəffaf toxumasının altından ağ rəngli kalsium-karbonat skeleti görünür və mərcan tamamilə ağarır – red.) -  keçmiş iqlim dəyişikliyi tendensiyalarının təhlili rekord qıran El -Nino hadisəsindən nə gözləməli olduğunu göstərir. Əksər ölkələrin infrastrukturu gələn ilin əvvəlində başlayacaq genişmiqyaslı iqlim problemlərinə hazır deyil.

Ekstremal El-Nino qlobal kataklizmlərin yeni bir dalğasını hazırlayır: dünya nəyə hazırlaşmalıdır.

Bu iqlim fenomeninin dağıdıcı dinamikası ilin əvvəlində İndoneziyada nəzərə çarpmağa başlayıb: baş verən yanğınlar iyun ayına qədər təxminən 1000 kvadrat kilometr ərazini əhatə edib. İyul ayına qədər yanğınlar sürətlənib və bir ayda yanan ərazini dörd dəfə artırıb. Yüz minlərlə insan tənəffüs xəstəliklərinə yoluxub və karbon emissiyaları artıq 2015-ci ilin fəlakətli yanğınlarının emissiyalarına yaxınlaşır.

Bu kəskinləşmə tropik Sakit okeanda qeydə alınan ən güclü El-Nino tendensiyasının əmələ gəlməsi ilə əlaqədardır. İndoneziyadan Peruya doğru böyük bir isti su kütləsi hərəkət etməyə başlayıb və atmosfer dövranını şərqə doğru dəyişdirib. Adətən bu zonanın üzərindən qalxan və İndoneziyanın meşələrinə yağış kimi düşən nəm hava indi mərkəzi Sakit okeanın üzərinə qalxıb.

Bu vaxt quru və isti hava kütlələri İndoneziyanın üzərinə enərək kənd təsərrüfatı yanğınlarının nəzarətsiz yayılmasına səbəb olub.

El-Nino superfırtınası güclənməyə davam edir və daha bir neçə ay davam çəkəcək. Bu, ilin qalan hissəsində dünyada dağıdıcı hava hadisələrinə səbəb olacaq. Alimlər artıq növbəti bir neçə ay üçün proqnozlarını tərtib ediblər.

Oktyabrın əvvəlində Atlantik okeanında bir əsrdən çox müddətdə ilk dəfə olaraq bir dənə də olsun tammiqyaslı qasırğa əmələ gəlməyib. Sakit okeanda isə əks təsir müşahidə olunur: zəifləyən küləklər istiqaməti azaldır və qızmış havanın güclü qasırğalara çevrilməsinə imkan verir. Hava kütləsinin mərkəzi şərqə doğru sürüşdüyü üçün fırtınalar Asiyaya doğru daha da irəliləyərək əlavə enerji və nəm udur.

Bu il Filippin və Yaponiyada dağıdıcı təbii fəlakətlər baş verib və okean temperaturu artdıqca, daha çox fəlakət riski yüksək olaraq qalır.

Noyabr və dekabr aylarında təbii fəlakətlər Afrikaya təsir göstərə bilər. Şimali və şərqi Efiopiya məhsul çatışmazlığı ilə üzləşir və Cənubi Sudan iyun-sentyabr aylarında ən quraq yağışlı mövsümlərdən birindən sonra aclıq həddindədir. Payız və qışda Afrikaya şiddətli yağışlar və qəfil daşqınlar təhlükə yaradır. Efiopiya, Keniya və Somali ən böyük risk altındadır.

Malavi, Zambiya və Zimbabvedə yağıntılar fəlakətli şəkildə azala bilər. Bu, daha da pis qarğıdalı məhsulu çatışmazlığına, aclığa və mal-qaranın ölümünə səbəb ola bilər.

"Hava şəraitinin özü mütləq fəlakət demək deyil. Fəlakətlər onların qarşısını almağa sərmayə qoymadığımız üçün baş verir", - London Universitet kollecindən İlan Kelman qeyd edir.

2027-ci ilin yanvar və fevral aylarında Amerika qitəsində şiddətli hava şəraiti hökm sürəcək. Bu fenomenin tarixən kəşf edildiyi və adlandırıldığı Peru, adətən, ən ağır nəticələrlə qarşılaşır. 1998-ci ilin əvvəllərində güclü yağışlar Peru səhrasını nəhəng bir gölə çevirib, Ekvadorda yolları və körpüləri yuyub aparıb,

Boliviyada isə infrastrukturu su altında qoyub və yüzlərlə insanın ölümünə səbəb olub. 1982-1983-cü illərdə baş verən El-Nino zamanı Peruda daşqınlar və xəstəliklər 9000-dən çox insanın həyatına son qoyub.

Bu il El-Nino Peruda artıq ən azı 52 nəfərin ölümünə səbəb olub. Şiddətli yağışlar Şimali Amerikaya da yayılır. Xüsusilə Kaliforniyada isti dalğa səbəbindən dəniz səviyyəsi yüksəlir.

Mart və aprel aylarında vəba və malyariya epidemiyaları mümkündür. Suyun səviyyəsinin yüksəlməsi kanalizasiya sistemlərini su basmasına, içməli suyu çirkləndirməsinə və vəba və leptospirozun yayılmasına səbəb ola bilər. Bu, ağcaqanadların qeyri-adi populyasiyasına səbəb olacaq.

Epidemiologlar Peru və Şərqi Afrikadakı vəziyyətdən narahatdırlar, çünki burada daha çox epidemiya baş verə bilər.

Kütləvi mərcan ağartması 2027-ci ilin may ayında başlaya bilər. Ağartma isti su yosun fotosintezini pozduqda baş verir. Həddindən artıq istiləşmə uzun müddət davam edərsə, mərcanlar aclıqdan ölürlər. El-Nino soyuq dərin suların yuxarı qalxmasına maneə törətdiyindən, əvvəlki üç super aktiv hadisənin hamısı riflərin kütləvi ölümünə səbəb olub.

ABŞ Milli okean və atmosfer administrasiyasının (NOAA) məlumatına görə, demək olar ki, bütün tropik okeanlardakı riflər yenidən yüksək risk altındadır. Dəniz səthinin temperaturu Avstraliya yayının sonuna qədər pik həddə çatacaq.

Tropik mərcan riflərinin itirilməsi bir milyard insanın dolanışığını təhdid edir, çünki onlar qida mənbələrini və fırtınalardan qorunmanı itirə bilərlər.

İqlimşünaslar gələn ilin iyun və iyul aylarında dünyada anormal istilik dalğalarının olacağını proqnozlaşdırırlar. 2027-ci il rekord həddə çata bilər. Şimal yarımkürəsində temperatur pik həddə çata bilər. İstiliyin nəticələri hamıya məlumdur: on minlərlə vaxtından əvvəl ölüm, məhsuldarlığın azalması və inflyasiya.

Alimlər 2027-ci ilin avqust ayında La-Ninya iqlim şokunu proqnozlaşdırırlar. NOAA, Sakit okeanın aprel, may və ya iyun aylarında neytral və ya zəif El-Nino vəziyyətinə qayıdacağını proqnozlaşdırır. La-Ninya yağış gətirəndə daşqın və infeksiya riski kəskin şəkildə artır. Kiçik fermerlər tez-tez quraqlıq mövsümündən dərhal sonra baş verən zəif mövsümə tab gətirmək üçün resurslara malik olmurlar.

İspaniya və Kaliforniya şiddətli hava şəraiti riski ilə üzləşə bilər. Alimlər dünya hökumətlərini təcili olaraq qida, səhiyyə, nəqliyyat və enerji sistemlərinin dayanıqlığını gücləndirməyə investisiya qoymağa çağırırlar.

El-Nino: son məlumatlar

Xatırladaq ki, alimlər dağıdıcı potensialı bütün planetdə hiss olunacaq güclü El-NiNo təbii fenomeninin yaranması barədə xəbərdarlıq edirlər. 2026-cı ilin avqust ayı artıq 2023-cü ilin iyul ayını tarixdə ən isti ay kimi qeydə alıb və qütb bölgələrindən kənarda dəniz səthinin temperaturu rekord həddə - 21,07°C-yə çatıb.

Sərt qış və ekstremal hava şəraiti riski səbəbindən BMT hökumətləri əvvəlcədən ərzaq ehtiyatı toplamağa çağırıb. Avropa Copernicus xidməti və meteoroloqların fikrincə, El-Nino yerli iqlim şəraitini daha da pisləşdirir, geniş yayılmış yanğınlara, ABŞ-ın cənubunda, Asiyada və Cənubi Amerikada ekstremal quraqlığa, Yaponiya, Çili və Hindistanda isə fəlakətli daşqınlara səbəb olur.

Sakit okean regionu ən çox əziyyət çəkir və insan infrastrukturu bu cür köklü dəyişikliklərə hazır olmayacaq. Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, ən pisi hələ qabaqdadır və 2027-ci il tarixdə ən isti il ola bilər.